تصور کن صبح اول بهار، هوا کمی خنک اما پر از بوی شکوفههاست، در کوچههای دیاربکر یا وان، صدای موسیقی محلی بلند میشود، مردم با لباسهای رنگارنگ جمع میشوند، آتش بزرگی روشن میکنند و دور آن میرقصند. این صحنه، بخشی از واقعیت نوروز در ترکیه است. اگر فکر میکنی نوروز فقط مال ماست ایرانیها، باید بگم که این جشن باستانی در ترکیه هم زنده و پرشور برگزار میشود، البته با رنگ و بوی محلی خودش.
در ترکیه، نوروز با نام نوروز یا نوروز سلطان شناخته میشود و بیشتر در مناطق کردنشین جنوب شرقی مثل دیاربکر، وان، شانلیاورفا، ماردین و حتی بخشهایی از آناتولی شرقی جشن گرفته میشود. در سالهای اخیر دولت ترکیه هم این روز را به رسمیت شناخته و در برخی مناطق دو روز تعطیل رسمی است.
آداب و رسوم عید نوروز در ترکیه ترکیبی از سنتهای مشترک با ایران، عناصر ترکی و فولکلور کردی است. از خانهتکانی و سفره هفتسین گرفته تا پریدن از روی آتش و رقصهای گروهی، همه چیز حس تازگی و شادی بهار را منتقل میکند.
برای ما ایرانیها که عاشق نوروز هستیم، دیدن اینکه همسایهمان ترکیه چطور این جشن را برگزار میکند، هم جالب است و هم دلگرمکننده. چون نشان میدهد این میراث مشترک هزاران ساله هنوز در دل میلیونها نفر زنده است.
در این مقاله میخواهم دقیق و کاربردی بگویم که نوروز در ترکیه چطور برگزار میشود، چه تفاوتهایی با ایران دارد، چه غذاهایی میپزند، چه مراسمی دارند و چطور میتوانی اگر به ترکیه سفر کردی، خودت را وسط این جشن ببینی. آمادهای؟ بریم سراغ جزئیات جذاب!
تاریخچه نوروز در ترکیه؛ از دوران باستان تا امروز
نوروز در ترکیه ریشههای خیلی قدیمی دارد. ترکهای آسیای مرکزی از قرنها پیش این روز را به عنوان آغاز سال نو جشن میگرفتند و وقتی به آناتولی آمدند، این سنت را با خود آوردند. در دوران عثمانی هم نوروز یکی از روزهای مهم بود و حتی شعرهایی به نام نوروزیه خوانده میشد.
امروزه نوروز در ترکیه بیشتر با جامعه کردها گره خورده و نماد آزادی و بهار است. اما دولت ترکیه هم از سال ۲۰۰۵ به بعد، برگزاری مراسم فرهنگی در مدارس را تشویق کرد و حالا در بسیاری از شهرها برنامههای رسمی برگزار میشود. این جشن نمادی از همزیستی و فرهنگ مشترک در ترکیه است.
قدمت ترکیه بیشتر است یا ایران؟
تفاوتهای نوروز ترکیه با ایران؛ چه چیزهایی فرق دارد؟
هرچند پایه و اساس نوروز در ترکیه و ایران یکی است، اما تفاوتهای جالبی وجود دارد. در ایران نوروز ۱۳ روز طول میکشد و تعطیلات رسمی است، اما در ترکیه بیشتر به ۲۱ مارس (اول فروردین) محدود میشود و در مناطق کردنشین گاهی دو روز تعطیل است.
در ترکیه کمتر سفره هفتسین کامل چیده میشود، اما در خانههای ایرانیتبار یا برخی خانوادهها دیده میشود. آتشبازی و رقص دور آتش خیلی پررنگتر است، مخصوصاً در میان کردها. همچنین لباسهای سنتی کردی با رنگهای قرمز، سبز و زرد خیلی دیده میشود.
آداب و رسوم نوروز در ترکیه؛ از خانهتکانی تا آتشبازی
آداب و رسوم عید نوروز در ترکیه شبیه ایران شروع میشود: خانهتکانی اساسی! مردم خانه را تمیز میکنند، وسایل قدیمی را دور میریزند و برای بهار آماده میشوند.
یکی از مهمترین رسوم، مراسم چهارشنبهسوری است. در آخرین سهشنبه سال، چوب جمع میکنند، آتش روشن میکنند و از روی آن میپرند تا بدیها را دور کنند. این رسم تقریباً در همه جا مشترک است.
در روز نوروز، مردم لباس نو میپوشند، به دیدن بزرگترها میروند و هدیه رد و بدل میکنند. در مناطق روستایی، گاهی روی حیوانات آب میریزند تا برکت بیاید (مثل مراسم مارت بوزومو در برخی مناطق).
بهترین شهر ترکیه برای سفر مجردی کجاست؟
سفره نوروزی در ترکیه؛ هفتسین یا چیزهای دیگر؟
سفره هفتسین در ترکیه کمتر رایج است، اما در شهرهایی که ایرانیان زیاد زندگی میکنند مثل استانبول یا آنکارا، کامل چیده میشود. در مناطق کردنشین، سفره شامل تخممرغ رنگشده (اغلب قرمز، سبز، زرد)، آینه، شمع، شیرینی محلی، نان تازه و سبزه است.
بعضی خانوادهها قوری با اسفناج، نان کماج یا غذاهای سنتی ترکی مثل باقلوا و کادایف روی سفره میگذارند. هدف همان است: نماد برکت، سلامتی و شادی.
اینجا یک جدول ساده از مقایسه سفره نوروزی:
| مورد | ایران | ترکیه (مناطق کردنشین) |
|---|---|---|
| سبزه | حتماً | معمولاً |
| سیر/سرکه/سیب | بله | گاهی |
| تخممرغ رنگشده | بله | خیلی رایج |
| آینه و شمع | بله | بله |
| شیرینی و میوه | بله | بله، اغلب محلی |
| ماهی قرمز | بله | کمتر |
آتش و رقص؛ قلب تپنده جشن نوروز در ترکیه
مهمترین بخش جشن در ترکیه، روشن کردن آتش بزرگ است. شب قبل از ۲۱ مارس، آتشهای عظیم در میدانها یا تپهها روشن میشود. مردم دور آتش جمع میشوند، میرقصند و از روی آن میپرند.
رقص هالای (Halay) گروهی خیلی محبوب است. همه دست هم را میگیرند و با موسیقی محلی میرقصند. لباسهای سنتی کردی با رنگهای شاد، جو را فوقالعاده میکند. این مراسم نماد پیروزی نور بر تاریکی و آزادی است.
غذاهای نوروزی ترکیه؛ چه چیزی روی میز میآید؟
غذاها ترکیبی از طعمهای محلی و مشترک است. در نوروز اغلب اینها سرو میشود:
- کوفتههای محلی با گوشت و سبزیجات
- دولما (برگ مو یا فلفل پر شده)
- باقلوا و کادایف برای شیرینی
- تخممرغ آبپز رنگشده
- نان تازه و پنیر محلی
- چای یا قهوه ترک در کنار آتش
در برخی مناطق، غذاهای ایرانی مثل سبزیپلو یا آش هم دیده میشود، بهخصوص جایی که ایرانیان هستند.
موسیقی، شعر و لباسهای سنتی در جشن نوروز
موسیقی فولکلور کردی و ترکی نقش بزرگی دارد. سازهایی مثل داوول و زورنا نواخته میشود. شعرهای نوروزیه خوانده میشود که اغلب درباره بهار و طبیعت است.
لباسهای سنتی شامل شلوار گشاد، جلیقههای رنگارنگ و روسریهای پرنقش برای زنان است. رنگ قرمز، سبز و زرد نمادهای مهم هستند.
نوروز در شهرهای مختلف ترکیه؛ کجا برویم؟
- دیاربکر: بزرگترین جشنها، آتشهای عظیم، رقص گروهی
- وان: طبیعت زیبا، مراسم کنار دریاچه
- شانلیاورفا: ترکیب فرهنگ کردی و عربی
- استانبول: جشنهای کوچکتر توسط ایرانیان و کردها در پارکها
اگر به ترکیه سفر میکنی، حتماً شهرهای توریستی ترکیه در جنوب شرقی را انتخاب کن تا نوروز واقعی را ببینی.
ترکیه کشور اروپایی است یا آسیایی؟
چرا نوروز در ترکیه مهم است؟ نماد همبستگی و بهار
نوروز در ترکیه فقط یک جشن نیست؛ نماد همزیستی ترکها، کردها و دیگر اقوام است. در سالهای اخیر به عنوان پلی برای دوستی و صلح دیده میشود. این جشن نشان میدهد که بهار برای همه یکسان میآید و همه میتوانند با هم شادی کنند.
برای ایرانیها هم بهخاطر ارزانترین شهرهای ترکیه و قدرت خرید نسبی بهتر در مقایسه با کشورهای اروپایی غربی، همیشه جذاب بوده است.
حالا نوبت توست! نوروز ترکیه را تجربه کن
ترکیه یکی از معدود کشورهای جهان است که واقعاً روی مرز دو قاره ایستاده و همین موقعیت خاصش باعث شده هم برای گردشگران، هم برای کسانی که به فکر زندگی در ترکیه هستند و هم برای سرمایهگذاران جذاب باشد.
اگر دلت برای نوروز تنگ شده یا میخواهی این جشن را از زاویهای تازه ببینی، ترکیه منتظرته. لباس راحت بپوش، دوربینت را بردار و برو به دل جشنهای جنوب شرقی. آنجا میبینی که نوروز چطور مرزها را کمرنگ میکند و همه را دور هم جمع میکند. امسال نوروزت را با یک سفر به ترکیه متفاوت کن – قول میدهم پشیمان نمیشوی!
